Η Δρόβιανη και η ιστορία της

Ένα ερώτημα όσο απλό, τόσο και βαρυσήμαντο, μπορεί να προβάλλει ο καθένας που θα επισκεφθεί το χωριό.
Από πότε αρχίζει η ιστορία αυτού του χωριού;
Δηλαδή, πότε χτίστηκε και από ποιους;
Δυστυχώς, στο χώρο του χωριού μας δεν έχει γίνει καμία αρχαιολογική ανασκαφή που με ευρήματα να μπορεί να προσδιοριστεί η ηλικία του χωριού μας.
Η τούρκικη απογραφή του 1431 αποφαίνεται για τη Δρόβιανη με τα παρακάτω στοιχεία στην τούρκικη γλώσσα:
«ΔΡΟΒΙΑΝΗ οικογένειες 57 με ετήσια έσοδα 19.950 άσπρα. Το χωριό, καλλιεργούσε ελιές, αμπέλια και έτρεφε ζώα (γιδοπρόβατα) ». (Καταγραφή του έτους 1431 - 32 αρχείο 1 αραβικό πρωτότυπο. Βιλαέτι, της Βαγιονέτας»).
Όμως, τα χαλάσματα πολύ παλιών οικισμών στα γύρω του χωριού, που και σήμερα υπάρχουν, με εμφανή τα γνωρίσματα Ρωμαϊκών κτισμάτων και Βυζαντινών, όπως τοίχοι και θεμέλια παλιών σπιτιών πηγάδια και βρύσες, που οι σωληνώσεις είναι φτιαγμένες από πήλινους σωλήνες είναι στοιχεία που μιλούν για την ορθότητα της άποψης του Ν. Μυστακίδη ( Δροβιανίτης ιστοριοδίφης και χρονικογράφος (1863 - 1930) ότι η Δρόβιανη είναι χτισμένη από τους κατοίκους των γύρων της καταστραφέντων οικισμών από διάφορες επιδρομές και λεηλασίες που έγιναν στην περίοδο της Ρωμαϊκής κυριαρχίας και συνέχεια της Βυζαντινής κι αργότερα της Σλαβικής , δηλαδή πριν τον 10o μ. Χ. αιώνα. Οι Σιουνιστιές, τα Σόλωνα, (οικισμός στο κάτω μέρος του αυχένα προς Αβαρίτσα) ,η Ραγκουβίτζα, η Καραμωνιά τα Χτίσματα, καθώς και οι δρόμοι στρωμένοι πλακόστρωτο, σαν της Εγνατίας οδού, οδηγούν προς τις πιο παλιές εποχές της ιστορίας της Ηπείρου, το Βασίλειο του Πύρου, τις Ρωμαϊκές επιδρομές και κατακτήσεις, το Βυζάντιο και την Τουρκοκρατία. Για τους παραπάνω οικισμούς στοιχεία τεκμηριωμένα δεν διαθέτομε, μα ένας θρύλος ( οι θρύλοι πάντα κάτι κρύβουν) σχετικός με το χαλασμό της Ραγκουβίτζας, λέει πως το χωριό αυτό, το χάλασε η ξενόφερτη βασίλισσα, η Μονοβύζα, για πείσμα, που της είχαν σκοτώσει το γιο της στον πόλεμο.Ο θρύλος αυτός για τη Μονοβύζα, είναι πολύ διαδομένος στα χωριά μας και μας οδηγεί στους πρώτους αιώνες της πρώτης χιλιετηρίδας μετά Χριστού.